DATA: | KATEGORIA: psychoterapia | TAGI:

  • Najpowszechniej kojarzone zaburzenie odżywiania to anoreksja (grec. anorexia nervosa). Polega ono na podejmowaniu różnych kroków w celu radykalnej utraty masy ciała. Towarzyszy temu zaburzony obraz ciała oraz lęk przed przytyciem, a na skutek ograniczonych ilości pożywienia skutkuje szybko postępującym wyniszczeniem organizmu. Najczęściej występuje u dziewcząt pomiędzy 14. a 18. rokiem życia, jednak coraz częściej dotyka młodsze osoby, także chłopców. Na podstawie klasyfikacji DSM-5 można wyróżnić dwie główne postaci anoreksji – postać ograniczającą jedzenie oraz postać z napadami objadania się a następnie przeczyszczaniem, które odbywa się na przykład poprzez stosowanie intensywnych ćwiczeń fizycznych. Podłoże anoreksji ma naturę psychiczną i jest złożonym mechanizmem, dlatego osoby chorujące potrzebują kompleksowej, interdyscyplinarnej pomocy terapeutycznej.
  • Zaburzeniem, które również występuje przede wszystkim dziewcząt i młodych kobiet, jednak w nieco późniejszym wieku niż anoreksja (najczęściej pomiędzy 18. A 24. rokiem życia) jest bulimia. Polega ona na intensywnym koncentrowaniu się wokół kontrolowania sposobu ożywiania, ilości jedzenia lub aktywności fizycznej, związanymi z próbą kontrolowania masy ciała, które przeplatane są epizodami niekontrolowanego przejadania się. Po napadzie objadania się osoba najczęściej odczuwa lęk przed przytyciem i poczucie winy, co skutkuje stosowaniem różnych działań, mających na celu zapobiegania tuczącym skutkom spożytego jedzenia, poprzez diety, prowokowanie wymiotów, intensywny sport czy stosowanie różnych środków farmakologicznych, np. hamujących apetyt – w ten sposób błędne koło zamyka swój obieg. Według klasyfikacji (DSM-4 oraz ICD-10), aby zdiagnozować bulimię, epizody objadania się i towarzyszące im następowe zachowania kompensacyjne muszą występować w okresie ostatnich 3 miesięcy, co najmniej 2 razy w tygodniu. Bulimia również może występować w dwóch postaciach: przeczyszczającej (gdy osoba po napadzie nadmiernego objadania się prowokuje wymioty lub stosuje środki farmakologiczne mające obniżyć masę ciała) oraz nieprzeczyszczającej (stosowanie ścisłych diet).

Anoreksja i bulimia są zaburzeniami, o których słyszymy stosunkowo często. Warto jednak mieć świadomość, że coraz powszechniej możemy spotkać się z trudniej rozpoznawanymi problemami, takimi jak kompulsywne objadanie się, ortoreksja, bigoreksja, czy pregoreksja. Postaramy się w kilku słowach opisać, na czym polegają,

  • Kompulsywne objadanie się – polega na napadach objadania się, które charakteryzują się utratą kontroli. Osoby podczas takiego epizodu potrafią spożyć w bardzo szybkim tempie ilość pokarmu wielokrotnie przekraczającą ilością przeciętny posiłek, odczuwając w tym czasie specyficzny rodzaj pobudzenia, przyjemność, ulgę, które najczęściej jednak później przemieniają się w uczucie przygnębienia lub poczucia winy. Osoby podczas napadów często spożywają pokarmy w samotności i ukrywa swój problem przed innymi. Kompulsywne objadanie różni się od napadów obżarstwa charakterystycznych dla bulimii – u tych osób nie występują bowiem żadne metody kontrolowania wagi takie jak prowokowanie wymiotów, sto stosowanie środków przeczyszczających, intensywnych ćwiczeń fizycznych czy restrykcyjnych diet.
  • Ortoreksja – w skrócie można nazwać ją obsesją na punkcje zdrowego odżywiania. Osoby z tą przypadłością chorobliwie zwracają uwagę nie na ilość spożywanego jedzenia, ale na jego jakość. Myśli dotyczące tego, czy spożywane przez nich jedzenie jest wystarczająco zdrowe dominuje wszystkie płaszczyzny życia, stając się jego centrum. Ortorektycy spędzają znaczną ilość czasu na studiowaniu tabel wartości odżywczych i składów produktów, zanim zdecydują się je spożyć. Często zawężają restrykcyjnie produkty, po które sięgają do niewielkiej grupy tych, które uważają za zdrowe (co nie zawsze wiąże się z rzeczywiście zdrowym odżywianiem i może odbijać się negatywnie na stanie organizmu). Na ortoreksję zapadają najczęściej osoby dążące do perfekcji, skoncentrowane na sobie, pragnące posiadać dużą kontrolę nad sobą i własnym ciałem.
  • Bigoreksja – jest to zaburzenie przejawiające się ciągłym wrażeniem posiadania niedostatecznej ilości tkanki mięśniowej, co wiąże się ze stałym poczuciem niezadowolenia z własnego ciała. Zaburzenie to również związane jest z zaburzonym obrazem własnego ciała oraz stawianiem sobie bardzo wysokich wymagań dotyczących posiadania muskularnej sylwetki. Bigorektycy intensywnie, wręcz obsesyjnie ćwiczą, ściśle trzymają się diety, zażywają nadmierne ilości suplementów. Zazwyczaj osoba chora nie jest świadoma ze swojej postawy – jest przekonana, że jej zachowanie w sposób naturalny wiąże się z wykonywanym sportem. W przeciwieństwie do bulimii czy anoreksji, bigoreksja częściej dotyka mężczyzn niż kobiety.
  • Pregoreksja – jest odmianą anoreksji, występującą u kobiet ciężarnych. Statystycznie dotyka ona 1,5% – 5% kobiet. Zwiększanie masy ciała w trakcie ciąży jest zjawiskiem naturalnym. Osoby te jednak tak bardzo obawiają się przytycia w tym okresie, że intensywnie się odchudzają lub stosują ćwiczenia fizyczne, co może być szkodliwe dla zdrowia kobiety oraz dziecka. Konsekwencje takiego zaburzenia stanowią poważne zagrożenie dla płodu np. w postaci zahamowanego wzrostu, przedwczesnego porodu, a nawet śmierci dziecka. Nie należy zapominać, że pregoreksji towarzyszą takie same objawy jak anoreksji, a zatem grozi ona również skrajnym wyniszczeniem organizmu matki, a nawet śmiercią.

Co robić?

Jeśli zauważasz u siebie lub u kogoś z Twojego otoczenia przejawy któregoś z opisanych zaburzeń, warto omówić problem ze specjalistą. Można to zrobić w ramach konsultacji psychologicznych, dostępnych w naszym ośrodku.

Osoba, u której zdiagnozowano już problem, może skorzystać ze specjalistycznej psychoterapii. Więcej informacji o ofercie dostępnej w naszym ośrodku psychoterapii:

Agata Przybylska – absolwentka psychologii na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza, studentka dietetyki w Akademii Wychowania Fizycznego im. E. Piaseckiego.

Główne zainteresowania: psychologia kliniczna, psychodietetyka, psychologia osiągania celów, zaburzenia odżywiania.

Bibliografia:

  • ABC zaburzeń odżywiania, Aleksandra Kubala-Kulpińska, Głos Pedagogiczny. – 2015, nr 71, s. 20-24
  • Anoreksja : trudne pytania, Małgorzata Starzomska, Kraków : Oficyna Wydawnicza „Impuls”, 2006
  • Kompulsywne objadanie się, Magdalena Smaś-Myszczyszyn, Świat Problemów. – 2015, nr 10, s. 40-43
  • Niezadowolenie z wyglądu a rozpaczliwa kontrola wagi, Alicja Głębocka. – Wyd. 2. – Kraków : Oficyna Wydawnicza Impuls, 2009