DATA: | KATEGORIA: zdrowie

Za dużo myślisz. Znowu przesadzasz. Jesteś przewrażliwiona. Przestań dzielić włos na czworo. – Być może już wiele razy obiły Ci się takie komentarze w kierunku Twojej osoby. Z pewnością niełatwo ich słuchać – sugerują, że masz jakiś defekt, że coś z Tobą nie tak. Że Twoje postrzeganie problemów jest nieadekwatne. Problemy i zaburzenia psychologiczne chodzą po ludziach. Zdarza się jednak, że odmienność w doświadczaniu świata i codziennych trudności wynika z różnic w stopniu wrażliwości.

High Sensitive

Pojęcie wrażliwości do tej pory było rzadko wykorzystywane w naukowej psychologii. W ostatnim czasie spopularyzowała je amerykańska psycholog, Elaine N. Aron wydając serię książek o tzw. Osobach WWO, czyli wysoko wrażliwych (high sensitive), która w stosunkowo krótkim czasie stała się światowym bestsellerem. Główną osią przekazu autorki jest to, że część osób do tej pory ocenianych negatywnie jako zahamowane, nieśmiałe, wycofane itd. w rzeczywistości cechować się mogą tzw. wysoką wrażliwością, która w istocie nie stanowi wady ani defektu, jest natomiast charakterystyką o zabarwieniu neutralnym, która z jednej strony stawia przed osobami wyróżniającymi się nią charakterystyczne wyzwania (na przykład duża podatność na przestymulowanie) a drugiej jednak wiąże się z dużym potencjałem (m. in. wysoką kreatywnością i spostrzegawczością). Zdaniem autorki cechę te przejawia średnio do 15 do 20 proc. populacji a jej źródło jest w głównej mierze dziedziczne, związane z wrażliwością układu nerwowego.

Kto to jest WWO?

Według E. Aron osoby wysoko wrażliwe (WWO) wyróżnia zwiększona reaktywność na bodźce (zarówno wewnętrzne, jak i zewnętrzne). Przejawia się to w zespole cech, które tworzą tzw. Schemat DOES. Składają się na niego:

  • D (deepth od processing) – GŁĘBIA PRZETWARZANIA
    Wiąże się przede wszystkim z funkcjonowaniem poznawczym. Według autorki, osoby WWO często łatwiej zapamiętują nowe informacje, ponieważ przetwarzają je na głębszym poziomie (tworząc wokół nich bardziej złożone sieci znaczeń i większą ilość skojarzeń). Jest to także związane z większą tendencją do reagowania emocjonalnego na nowe bodźce, co z kolei zwiększa tendencję do utrwalania ich w pamięci.
  • O (overstimulation) – PRZESTYMULOWANIE
    Osoby o wysokiej wrażliwości mają tendencję do odbierania większej ilości bodźców z otoczenia niż osoby nieprzejawiające tej cechy. W okolicznościach charakteryzujących się dużym natężeniem stymulacji (gwar, hałas, nowe miejsce, znaczna ilość informacji do zapamiętania itd.) osoby te mogą odczuwać wyczerpujące przeciążenie, zwane przestymulowaniem.
  • E (emotional reactivity) – REAKTYWNOŚĆ EMOCJONALNA
    Wyższy poziom tej cechy u osób WWO przejawia się w silniejszej odpowiedzi na bodźce emocjonalne. Badania (Jagiellowicz, 2012) wskazują, że osoby wysoko wrażliwe reagowały silniejszymi niż inni emocjami na bodźce pozytywne, a inne (Acevedo, 2010), że wykazywały się wyższym poziomem empatii, rozumianej jako współodczuwanie z emocjami innych osób.
  • S (sensing the subtle) – WYCZUWANIE SUBTELNOŚCI
    Dotyczy zdolności do zauważania subtelnych detali rzeczywistości – osoby wysoko wrażliwe zazwyczaj dostrzegają ich więcej, reagując na subtelności pomijane lub bagatelizowane przez innych. Może to być przydatne między innymi w obszarze relacji z innymi – komunikacji i dostrzegania delikatnych sygnałów, świadomie lub nieświadomie wysyłanych przez rozmówcę.

Podobnie jak w przypadku innych terminów stosowanych w psychologii, tak samo w przypadku pojęcia wysokiej wrażliwości i schematu DOES należy brać pod uwagę, że ze względów praktycznych stanowią one pewne uproszczenie – w rzeczywistości różne osoby wysoko wrażliwe mogą różnić się od siebie poziomem głębi przetwarzania czy innych cech oraz w zupełnie inny sposób doświadczać przejawów swojej wrażliwości.

Przekleństwo czy błogosławieństwo?

Przesłanie książki Aron jest osadzone na wielowymiarowych rozważaniach i wyważonej analizie, można jednak w uproszczeniu wyprowadzić z niego myśl: Osoby WWO są mają wiele do zaoferowania i mogą wykorzystywać szczególny potencjał płynący z wysokiej wrażliwości pod warunkiem, że spotkają się ze zrozumieniem i same przestaną postrzegać własną wrażliwość jako rodzaj dysfunkcji. Autorka sygnalizuje, że większość osób WWO w kulturze zachodniej od młodości spotyka się z niezrozumieniem, ponieważ społeczeństwo preferuje określony zestaw cech (przebojowość, aktywność, śmiałość, towarzyskość), jednocześnie ignorując inne, takie jak wrażliwość, empatia, rozważność czy dbałość o detale.

Agata Przybylska – absolwentka psychologii na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza, studentka dietetyki w Akademii Wychowania Fizycznego im. E. Piaseckiego.

Główne zainteresowania: psychologia kliniczna, psychodietetyka, psychologia osiągania celów, zaburzenia odżywiania.

Literatura:

  • Aron E.N., Wysoko wrażliwi. Jak funkcjonować w świecie, który nas przytłacza. Wyd. JK, Łódź, 2019.