DATA: | KATEGORIA: psychoterapia

Każdy z nas od czasu do czasu przeżywa wewnętrzne zatrzęsienie – trudniejszy dzień, tydzień, miesiąc… Czasami, na skutek trudnych wydarzeń w naszym życiu sytuacja może przerosnąć nasze zdolności do poradzenia sobie. Mówimy wówczas o kryzysie psychicznym.

Na czym polega zjawisko kryzysu psychicznego?

Kryzys psychiczny to inaczej ostre, przejściowe doświadczenie zakłócenia wewnętrznej równowagi. Może być spowodowane różnymi spostrzeganymi przez nas zagrożeniami, związanymi relacjami, poczuciem bezpieczeństwa, systemem wartości lub konfrontacją z trudnym, zaskakującym wydarzeniem. Mówiąc innymi słowy, jest to doświadczenie rozbieżności pomiędzy istotnymi potrzebami i celami życiowymi a aktualnymi możliwościami człowieka.

Rodzaje kryzysów

Kryzys psychiczny to szerokie pojęcie, mogące dotyczyć całej gamy trudnych doświadczeń i przeżyć. Z tego powodu, wyróżniamy różne jego rodzaje. Według jednego z podziałów, kryzys psychiczny może mieć charakter:

  • Sytuacyjny – kiedy pojawia się w reakcji na trudne wydarzenia np. nieoczekiwane zmiany lub stratę kogoś bliskiego
  • Egzystencjalny – związany jest zagadnieniami takimi jak sens życia, wolność, miłość, tożsamość – często współwystępuje z innymi rodzajami kryzysów (np. sytuacyjnym), charakterystyczny jest także dla okresu adolescencji
  • Środowiskowy – związany z trudnymi warunkami bytowymi i środowiskiem życia, np. na skutek powodzi, trzęsienia ziemi czy epidemii.

Erik Erikson i kryzys rozwojowy

W psychologii mówi się także o “dobrych”, pożądanych kryzysach, które stanowią nieodłączny element rozwoju psychospołecznego człowieka – są to tzw. kryzysy rozwojowe. Amerykański psycholog rozwoju człowieka i psychoanalityk, Erik Erikson w ramach sformułowanej przez siebie teorii psychospołecznej, wyróżnia osiem kryzysów rozwojowych, przez które przechodzi człowiek w ciągu swojego życia, od niemowlęctwa aż do starości. Każdy z kryzysów rozwojowych polega na konfrontacji z konfliktem pomiędzy dwiema istotnymi, lecz opozycyjnymi psychologicznymi potrzebami. Rozwiązanie konfliktu z jednej fazie (rozwiązanie jednego kryzysu), umożliwia rozwój i przejście do następnej fazy itd. Kryzysy wyróżnione przez Eriksona noszą nazwy konfliktów, przed którymi najczęściej staje osoba w danym etapie życia. Są to:

  • zaufanie – nieufność (niemowlęctwo)
  • autonomia – wstyd i zwątpienie (wczesne dzieciństwo)
  • inicjatywa – poczucie winy (wiek zabaw)
  • pracowitość – poczucie niższości (wiek szkolny)
  • tożsamość – niepewność roli (adolescencja)
  • intymność – izolacja (wczesna dorosłość)
  • kreatywność – stagnacja (dorosłość)
  • integralność ego – rozpacz (dojrzałość)

 

Czym się charakteryzują poszczególne kryzysy rozwojowe?

Specyfikę każdego z etapów opisaliśmy już w naszym zeszłorocznym artykule “Droga, którą idziemy całe życie – rozwój psychospołeczny”. Można zapoznać się z nim klikając w poniższy link:

https://www.terapiapoznan.pl/droga-ktora-idziemy-cale-zycie-rozwoj-psychospoleczny/

Czy inne kryzysy są dla nas niekorzystne?

Wszystkie rodzaje kryzysów (rozwojowe oraz pozostałe) stanowią dla nas wyzwanie, ponieważ stanowią źródło trudności i zmuszają nas do skonfrontowania się z nowym problemem. Z drugiej jednak strony – nawet, jeśli wiąże się on ze znacznym cierpieniem i trudnymi wydarzeniami, kryzys może stanowić szansę do przewartościowania i nadania nowych znaczeń, rozwoju jednostki oraz osiągnięcia większej dojrzałości. Wielu psychologów (m.in. E. Erikson, A. Maslow, C. Rogers) pisze wręcz, że nie ma rozwoju osobowości bez kryzysu.

Etapy rozwoju na bazie kryzysu

Według literatury, przemiana osiągana na drodze kryzysu realizowana jest w trzech fazach: fazie szoku, przepracowywania oraz nowego zorientowania.

 

  • Faza szoku – jest to początkowy etap konfrontacji z trudnym doświadczeniem, czyli konfrontacji celów i potrzeb z niewystarczającymi możliwościami radzenia sobie. Wiąże się najczęściej z silnymi, trudnymi emocjami, stresem a także, w wielu przypadkach, doświadczeniem zagubienia i dezorientacji. W tej fazie szczególnie potrzebne jest wsparcie i pomoc ze strony bliskiej osoby lub w przypadku silniejszego kryzysu – specjalisty zdrowia psychicznego.
  • Faza przepracowywania (reakcji na niezgodność) – jest to etap, w którym koncentracja na doświadczonym problemie zaczyna przekształcać się w orientację na przyszłe wydarzenia. Wciąż jednak mogą występować mechanizmy obronne, takie jak wycofanie się czy izolacja od przykrych przeżyć, które mogą wyglądać jak sygnał braku chęci zmiany swojej sytuacji. W pozytywnym scenariuszu, na tym etapie osoba zaczyna szukać sposobów na rozwiązanie swoich problemów.

 

  1. Faza nowego zorientowania (przeorganizowania osobowości) – w tej fazie osoba podejmuje działania dla rozwiązania swojego kryzysu, jednocześnie reorganizując swój system  wartości, nadając różnym aspektom życia nowe znaczenia. Owocem tego etapu może być zmiana lub rozwój systemu wartości, lepsze poznanie siebie a ostatecznie – osiągnięcie wyższego stopnia rozwoju osobowości. 

Pomoc w kryzysie

Kryzys jest szansą, jednak najłatwiej jest przejść przez niego “obronną ręką”, gdy możemy korzystać ze wsparcia i pomocy innych ludzi. W obliczu przeżywanych trudności, szczególnie wtedy, gdy doświadczamy silnego cierpienia, warto unikać izolacji i korzystać z możliwości rozmowy – z bliskimi, lub specjalistą zdrowia psychicznego (np. psychologiem lub psychoterapeutą). Link do konsultacji psychologicznej w naszym Ośrodku:

https://www.terapiapoznan.pl/konsultacje-psychologiczne/

Autor: Agata Przybylska – psycholog, psychodietetyk.

Agata Przybylska – absolwentka psychologii na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza, studentka dietetyki w Akademii Wychowania Fizycznego im. E. Piaseckiego.

Główne zainteresowania: psychologia kliniczna, psychodietetyka, psychologia osiągania celów, zaburzenia odżywiania.

Literatura:

  • Van Gordon, W., Shonin, E. & Richardson, M. Mindfulness and Nature. Mindfulness 9, 1655–1658 (2018).
  • Pritchard A., Richardson M., Sheffield D., McEwan K., The Relationship Between Nature Connectedness and Eudaimonic Well-Being: A Meta-analysis., Journal of Happiness Studies volume 21. (2020).