DATA: | KATEGORIA: psychoterapia | TAGI:

Lęk jest naturalnym stanem emocjonalnym, którego każdy doświadcza od czasu do czasu w życiu codziennym, jako reakcję na stresujące sytuacje, na przykład wystąpienie publiczne, rozmowa o pracę, ważny egzamin czy pobyt w szpitalu. Zdarza się także, że odczuwanie lęku i niepokoju związane jest z pewną nieprawidłowością, zaburzeniem lub chorobą.

Soma-psyche, psyche-soma

Lękowi może towarzyszyć uczucie niepokoju, pobudzenia lub osłabienia oraz uciążliwe, negatywne myśli. Lęk nie obejmuje jednak wyłącznie sfery psychologicznej, ponieważ mogą towarzyszyć mu różne dolegliwości somatyczne – bezsenność, spadek odporności na infekcje, objawy ze strony układu krążenia, oddechowego oraz pokarmowego, zmiana lub utrata apetytu. Jednocześnie lęk może wynikać również z chorób fizycznych, np. zaburzeń czynności tarczycy, choroby Alzheimera, hipoglikemia, cukrzyca, choroba Parkinsona) oraz zażywania niektórych leków, alkoholu oraz narkotyków

Nadmierny lęk jest jednak najczęściej kombinacją różnych czynników:

  • Stresujące wydarzenia życiowe
  • Problemy ze zdrowiem somatycznym
  • Zażycie substancji psychoaktywnej
  • Zaburzenia psychiczne, w tym zaburzenia lękowe
  • Niektóre cechy osobowości (np. nasilona potrzeba kontroli, perfekcjonizm)

Zaburzenia lękowe

Patologiczny lęk może mieć charakter napadowy (atak paniki) lub utrzymywać się o wiele dłużej i mieć charakter chroniczny. Może doskwierać osobie nawet pomimo tego, że stresujące okoliczności zewnętrzne już dawno nie występują. Taki lęk może paraliżować codzienne funkcjonowanie (np. przyczyniając się do wycofania z różnych aktywności) i być przyczyną znacznego cierpienia jednostki.

Samo odczuwanie silnego lub długotrwałego lęku nie jest jeszcze równoznaczne z diagnozą zaburzeń lękowych. Aby stwierdzić ich występowanie, konieczna jest konsultacja ze specjalistą zdrowia psychicznego (psycholog, lekarz psychiatra).

Aby zdefiniować i odpowiednio uporządkować występowanie patologicznego lęku, w klasyfikacjach chorób i zaburzeń psychicznych wprowadzono pojęcie zaburzeń lękowych (dawniej: nerwice). Jest to dość powszechnie występujące zaburzenie, które dotyczy ludzi w każdym wieku – nieco częściej kobiet, niż mężczyzn.

Lęk może występować pod różnymi postaciami. Klasyfikacja ICD-10 wyróżnia np.:

  • zaburzenia lękowe,
  • zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne (obsessive-compulsive disorder – OCD),
  • reakcję na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne,
  • zaburzenia dysocjacyjne,
  • zaburzenia występujące pod postacią somatyczną,
  • inne zaburzenia nerwicowe.

Jak radzić sobie z lękiem?

  • Sporządź listę sytuacji i okoliczności, w których odczuwasz największy lęk oraz listę czynności, które pomagają Ci się zrelaksować i obniżyć napięcie
    – kiedy odczuwany przez Ciebie lęk wzrośnie, sprawdź, czy możesz ograniczyć stresujące czynniki i zrobić coś, co pomoże Ci się uspokoić
  • Zastosuj techniki relaksacyjne
    – techniki relaksacyjne to ćwiczenia psychologiczne, które możesz wykonywać samodzielnie, aby obniżyć odczuwane napięcie i wyciszyć emocje. Przykładem jednak z takich technik jest tzw. progresywne rozluźnianie mięśni
  • Utrzymuj wspierające relacje
    kontakt z bliskimi osobami może być źródłem emocjonalnego wsparcia i przyczyniać się do obniżenia lęku. Unikaj konfliktów i nawarstwiania problemów w relacjach – one także mogą przyczyniać się do odczuwania lęku.
  • Zadbaj o zdrowy styl życia
    siedzący tryb życia, niezdrowa dieta, brak witamin i składników odżywczych, używki i nieregularny sen mogą przyczynić się do wzrostu odczuwanego lęku – zadbaj o siebie, by zminimalizować tę przyczynę.
  • W razie poważniejszych dolegliwości, skontaktuj się ze specjalistą.

Leczenie nadmiernego lęku

Sposób pomocy osobie doświadczającej nadmiernego lęku zależy między innymi od specyfiki lęku oraz ewentualnie jego przyczyn, rozpoznanych w gabinecie psychologa lub psychiatry. Nie bez znaczenia jest nasilenie objawów, sposób ich przeżywania oraz oczekiwania osoby, która zgłasza się po pomoc. Czasami łagodne objawy mogą być zmniejszone poprzez odpowiednią zmianę stylu życia (aktywność fizyczna, regularny sen, ćwiczenia relaksacyjne). Poważniejsze symptomy (które znacząco wpływają na funkcjonowanie i/lub są przyczyną znacznego cierpienia) wymagają specjalistycznej terapii. Dobrze w takich sytuacjach sprawdza się współpraca z lekarzem psychiatrą (w celu ewentualnego wprowadzenia i monitorowania farmakoterapii) oraz równolegle pomoc psychologiczna bądź psychoterapia (szczególnie CBT), która umożliwia nie tylko obniżyć poziom lęku, ale także ograniczyć jego nawroty.

Autor: Agata Przybylska – psycholog, psychodietetyk.

Agata Przybylska – absolwentka psychologii na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza, studentka dietetyki w Akademii Wychowania Fizycznego im. E. Piaseckiego.

Główne zainteresowania: psychologia kliniczna, psychodietetyka, psychologia osiągania celów, zaburzenia odżywiania.

Literatura:

  • Van Gordon, W., Shonin, E. & Richardson, M. Mindfulness and Nature. Mindfulness 9, 1655–1658 (2018).
  • Pritchard A., Richardson M., Sheffield D., McEwan K., The Relationship Between Nature Connectedness and Eudaimonic Well-Being: A Meta-analysis., Journal of Happiness Studies volume 21. (2020).