DATA: | KATEGORIA: rozwój osobisty

Stęsknieni za widokiem twarzy

Przez ponad rok trwania pandemii, wymagającej od nas izolacji, ograniczenia kontaktów grupowych i zasłaniania twarzy natura naszych kontaktów zmieniła się. A raczej – została brutalnie okrojona.

Nie mieliśmy ze sobą tak bezpośredniego kontaktu – szczególnie jeśli chodzi o osoby, z którymi na co dzień nie mieszkamy lub nie pracujemy w jednym biurze. Limity osób w pomieszczeniach, zamknięte do niedawna bary i restauracje, zakazy zgromadzeń – wszystko to spowodowało, że nie tylko sposób interakcji się zmienił, ale również ilość osób, z którymi mogliśmy spotkać się w jednym czasie.

Pomijając (obrzydłe już niektórym) wideokonferencje (które z resztą nie dorównują jakością kontaktu spotkaniom na żywo) – została nam odebrana “energia” właściwa grupie i cały (lub prawie cały) związany ze spotkaniem grupowym potencjał.

Czym jest potencjał grupy?

Spotkanie grupowe jest czymś więcej niż sumą obecności wszystkich osób, które pojawią się w jednym czasie w tym samym miejscu. Podczas spotkania kilku – kilkunastu osób, które wchodzą ze sobą w kontakt, powstaje nowa jakość – coś, co nie zrodziłoby się podczas spotkania dwóch osób. Na czym polega potencjał grupy?

Amerykański psychiatra Irvin Yalom, opisując zjawiska występujące w psychoterapii grupowej, wyróżnił on listę czynników, które działają pozytywnie (wręcz: leczniczo) na członków grupy. Są to:

  • Spójność grupy

– czyli atrakcyjność członków grupy dla siebie nawzajem. Przez atrakcyjność rozumiemy tu akceptację, wsparcie, zrozumienie i budowanie relacji. Ten czynnik sprzyja budowaniu bliższych kontaktów oraz otwartej, konstruktywnej komunikacji.

  • Altruizm

Rozumiany w tym przypadku jako uczucie, że poprzez dawanie zyskujemy coś dla siebie – przede wszystkim uczucie, że sami możemy znaczyć coś dla innych i być pomocni. Taka świadomość może podnosić poczucie własnej wartości. Altruizm tymczasowo może stanowić czynnik odwracający uwagę od własnych problemów.

  • Interpersonalne uczenie się i rozwój umiejętności społecznych

– możliwe dzięki obserwowaniu siebie w relacjach z innymi oraz informacjom zwrotnym udzielanym od innych członków grupy

  • Katharsis

Oznacza oczyszczające doświadczenie związane z wyrażeniem emocji w obecności innych osób i uzyskaniem z ich strony akceptacji wobec naszych przeżyć.

  • Wzbudzanie nadziei

Ma istotne znaczenie, gdy przeżywamy trudne sytuacje, nieprzyjemne emocje lub inne doświadczenia, które w danym momencie są psychologicznym wyzwaniem. Nadzieja to wzmocnienie pozytywnych oczekiwań i korygowanie negatywnych wyobrażeń na temat przyszłości, które pozwalają na wytrwanie na drodze pozytywnej zmiany, rozwoju.

  • Uniwersalność

Innymi słowy doświadczenie, że w naszych cierpieniach, potknięciach i niedoskonałościach nie jesteśmy sami – grupa pozwala zobaczyć, że istnieje wiele (a przynajmniej kilka) osób, które doświadczyły czegoś podobnego, co w wielu przypadkach jest źródłem ulgi.

  • Udzielanie informacji

Związane jest z wzajemną wymianą informacji przydatnych do poradzenia sobie z różnego rodzaju wyzwaniami, z którymi zmagają się osoby obecne w grupie. Może ono polegać na udzielaniu rad, przekazywaniu wiedzy i doświadczenia. Najlepsze owoce przynosi, jeśli osoba, która je otrzymuje uprzednio o nie poprosi (informacje nie są udzielane osobom, które ich nie chcą lub w danym momencie nie potrzebują, zamiast tego szukając np. emocjonalnego wsparcia).

  • Korektywne odtwarzanie pierwotnej grupy rodzinnej

To zjawisko można zaobserwować przede wszystkim w grupach psychoterapeutycznych. Jest ono związane z założeniem, że wszyscy wynieśliśmy z domu rodzinnego pewne doświadczenia i wzorce relacji, które następnie mogą być modyfikowane i rozwijane przez doświadczenie relacji z grupą inną, niż rodzina pochodzenia.

  • Naśladowanie

Obserwując zachowania innych i poznając ich doświadczenia, możemy uczyć się nowych zachowań i sposobów funkcjonowania – emocjonalnego czy interpersonalnego.

  • Czynniki egzystencjalne

Związane są z konfrontacją z podstawowymi wyzwaniami związanymi z ludzką egzystencją, takimi jak śmierć, izolacja, samotność, wolność, sens życia. Konstruktywny proces grupowy pomaga w sposób bardziej otwarty i odważny zmagać się z własnymi ograniczeniami oraz brać odpowiedzialność za własne funkcjonowanie w ich kontekście.

Odpowiednie warunki dla rozwoju grupy

Oczywiście nie w każdej sytuacji, w której w jednym miejscu zgromadzi się więcej niż dwie osoby, wymienione powyżej czynniki od razu się one pojawią.

Potencjał grupy uaktywnia się zwłaszcza wtedy, gdy członkowie grupy spotykają się ze sobą regularnie i gdy wchodzą ze sobą w relacje. Korzystnie działa także atmosfera bezpieczeństwa, zaufania i otwartości. W grupach zorganizowanych, na przykład w grupach wsparcia, grupach rozwojowych czy psychoterapeutycznych, prowadzonych przez specjalistów za pomoc w stworzeniu optymalnych warunków odpowiada psycholog lub psychoterapeuta. Moderuje on wówczas proces grupowy, pomagając utrzymać go na drodze, która będzie optymalnie rozwojowa dla członków grupy oraz dba o to, aby uczestnicy przestrzegali zasad pracy grupy (taki jak np. czas i miejsce spotkań, zasady dotyczące dyskrecji i sposobu komunikacji pomiędzy uczestnikami grupy).

Grupy wsparcia

Są rodzajem pomocy psychologicznej, która może przybierać charakter:

    • formalny (gdy jest prowadzona przez profesjonalnie przygotowane do tego osoby, organizowana przez specjalistyczne instytucje) lub
    • samopomocowy (gdy jest prowadzona przez samych jej członków).

Członkowie grup wsparcia zwykle dzielą się własnymi doświadczeniami, użytecznymi informacjami i udzielają sobie wzajemnie wsparcia w różnych trudnościach. Bardzo często grupy takie tworzone są w poradniach psychologicznych, szpitalach psychiatrycznych czy ośrodkach terapii uzależnień.

Psychoterapia grupowa

To specjalistyczna forma leczenia trudności o charakterze psychologicznym, która jest alternatywą dla terapii indywidualnej. Forma ta opiera się na założeniu, że większość zaburzeń w naszym funkcjonowaniu ma swój fundament w relacjach z innymi, a więc w tychże relacjach również będą się one przejawiać.

Podczas psychoterapii grupowej uczestnicy mają więc możliwość na nowo przeżyć swoje trudności interpersonalne, a następnie poddać je zastanowieniu i zrozumieniu. Stwarza to przestrzeń do wnikliwej obserwacji siebie, w tym szczególnie powtarzających się wzorców funkcjonowania w relacjach z innymi ludźmi i związanych z nich konsekwencji. Okoliczności takie sprzyjają poszerzaniu świadomości, rozwijają poczucie wpływu i odpowiedzialności za swoje życie a tym samym pomagają w procesie wprowadzania konstruktywnych zmian w codziennym życiu.

Grupy rozwojowe

Jest to forma specjalistycznej pracy grupowej, która, podobnie jak psychoterapia grupowa, umożliwia doświadczenie siebie w relacjach z innymi a dzięki temu rozwój i pogłębienie samoświadomości. Nie jest jednak skoncentrowana na leczeniu zaburzeń czy problemów psychologicznych, zamiast tego koncentrując się wokół wyzwań spotykanych na danym etapie życia, poznawaniu siebie i odkrywaniu własnego potencjału.

Grupy o tym charakterze często dedykowane są dla określonych grup wiekowych, np. dla nastolatków, młodych dorosłych itp., dzięki czemu można się spodziewać, że ich członkowie będą współdzielić niektóre wzywania, charakterystyczne dla danego momentu w życiu np. kształtowanie się tożsamości, wchodzenie w dorosłość, budowanie bliskich relacji itp.

grupka ludzi rozmawia siedząc na krzesłach

Grupy rozwojowe, podobnie jak inne rodzaje grup (grupy wsparcia, grupy psychoterapeutyczne), mogą mieć mogą mieć formę:

  • Otwartą/półotwartą – w trakcje trwania procesu, do grupy mogą dołączyć nowi członkowie,
  • Zamkniętą – nowi członkowie nie mogą dołączać do spotkań po ich rozpoczęciu.

Grupa rozwojowa dla młodzieży w Ośrodku Pomarańczowe Ja

W naszym Ośrodku już niedługo rozpoczną się spotkania grupy rozwojowej dla młodzieży. Będzie ona dedykowana młodym ludziom, którzy chcą:

  • Dowiedzieć się czegoś więcej o sobie
  • Lepiej zrozumieć swoje emocje
  • Rozwinąć swoje zdolności budowania relacji z innymi
  • Zwiększyć uczucie samoakceptacji i poczucia własnej wartości
  • Odkryć swój potencjał

Więcej informacji już wkrótce.

Literatura:

  • Pawlik J., Psychoterapia analityczna. Procesy i zjawiska grupowe., Wyd. Eneteia, 2008.
  • I. Yalom, Leszcz M., Psychoterapia grupowa., Wyd. WUJ, 2006.

Autor: Agata Przybylska

Agata Przybylskaabsolwentka psychologii na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza oraz dietetyki na Akademii Wychowania Fizycznego im. E. Piaseckiego.

Główne zainteresowania:
psychologia kliniczna, psychodietetyka, psychologia osiągania celów, zaburzenia odżywiania.