DATA: | KATEGORIA: zaburzenia

Oblicza autoagresji

O autoagresji możemy mówić w sytuacji, w której osoba przejawia jakiekolwiek przejawy agresji wobec samej siebie. Zjawisko to może mieć różne formy. Zaczynając od tej werbalnej, może przejawiać się poprzez samooskarżanie czy zaniżanie własnej samooceny. Forma niewerbalna natomiast przybiera najczęściej postać uszkadzania ciała, np. poprzez głodzenie się lub samookaleczanie.

Ponadto, charakter autoagresji może być:

  • Bezpośredni – gdy osoba się okalecza, sama siebie nadmiernie o coś obwinia lub myśli o sobie źle;
  • Pośredni – gdy jednostka mniej lub bardziej świadomie prowokuje otoczenie i poddaje się agresji ze strony innych osób.

Zachowania autoagresywne warto podzielić także na te skierowane wyłącznie na spowodowanie bólu oraz na te zmierzające do pozbawienia siebie życia (próby samobójcze lub samobójstwa dokonane).

Zdarza się, że osoby o zachowaniach autoagresywnych posiadają nieświadomą tendencję do stawania się ofiarami wypadków i znajdowania się w sytuacjach ryzykownych, niebezpiecznych a lub bezpośrednio zagrażających życiu.

Przyczyny autoagresji

Podłoże autoagresji bywa bardzo złożone i wieloznaczne. Najczęściej składa się na nie wiele czynników współgrających ze sobą. Może być przejawem problemów natury emocjonalnej, w kontekście których cierpienie fizyczne jest sposobem na odwracanie uwagi i rozładowanie napięcia. Fizyczna autoagresja bywa również mniej lub bardziej świadomą próbą uzyskania poczucia większej kontroli nad sobą i własnym ciałem, na przykład poprzez głodzenie się.

Tendencje do werbalnej autoagresji, na przykład poprzez samoobwinianie się lub zaniżanie własnej samooceny często zdarzają się u osób o tendencjach depresyjnych. Podłoże depresji jest bardzo wielowymiarowe. Zdarza się, że tendencje do myślenia o sobie źle kształtują się u osób, których opiekunowie nie nawiązali z dzieckiem wystarczająco bezpiecznej, akceptującej relacji. Taka osoba często wykształca w sobie mniej lub bardziej świadome przekonanie, że aby zachować bliskość drugiej osoby, należy obwiniać siebie, gdyż złość na kogoś może spowodować jego utratę.

Często zachowania autoagresywne są formą komunikatu, czyli wołania o pomoc. Osoba taka desperackim gestem próbuje zasygnalizować, że dzieje się w niej coś złego, z czym nie może sobie poradzić i co staje się dla niej nie do zniesienia, o czym jednocześnie z jakichś przyczyn nie potrafi lub nie może otwarcie porozmawiać.

Czasami zdarza się także, że osoba doznająca różnych zaburzeń (np. w przebiegu schizofrenii) doświadcza poczucia odrealnienia – w takim wypadku może się jej wydawać, że świat, w którym się znajduje jest nierealny i nierzeczywisty a zachowanie autoagresywne może mieć na celu próbę „obudzenia się” i powrócenia do realności i normalnej percepcji.

Zachowania autoagresywne obserwuje się także u osób chorujących na zaburzenia ze spektrum autyzmu, zaburzenia nastroju, zespół Retta, zaburzenia odżywiania, uzależnienia a także niektóre urazy mózgu i choroby organiczne. Jednym ze specyficznych obrazów zachowań autoagresywnych jest tzw. zespół Münchausena. Pacjenci przejawiający ten syndrom celowo wywołują różne objawy np. hipoglikemię czy krwawienia z nosa, aby skierować na siebie więcej uwagi otoczenia i uzyskać opiekę.

Terapia

Niezależnie od postaci, pod jaką się przejawiają, zachowania autoagresywne nie należą do normy i należy nad nimi pracować, najlepiej poprzez psychoterapię. Często leczenie obejmuje nie tylko osobę, której dotyczy ten problem, ale także jej rodzinę lub najbliższe otoczenie. W zależności od metod pracy specjalisty, proces terapeutyczny może przebiegać różnie. Ważne jest jednak, aby wszelkie zachowania autoagresywne były traktowane jako sygnał alarmowy i nie były lekceważone, ponieważ z pozoru drobne problemy mogą przerodzić się w poważne trudności lub być przejawem istniejących już, poważniejszych zaburzeń.

Link do oferty psychoterapii indywidualnej w naszym ośrodku:

https://www.terapiapoznan.pl/psychoterapia-indywidualna/

Oraz psychoterapii grupowej:

https://www.terapiapoznan.pl/grupy-terapeutyczne/

Agata Przybylska – absolwentka psychologii na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza, studentka dietetyki w Akademii Wychowania Fizycznego im. E. Piaseckiego.

Główne zainteresowania: psychologia kliniczna, psychodietetyka, psychologia osiągania celów, zaburzenia odżywiania.

Literatura:

  • Eckhardt, A., Autoagresja. Wydawnictwo WAB, Warszawa 1998.